ONZ-Zorgontologie

Dit document beschrijft de ONZ Zorgontologie. De ONZ Zorgontologie is een OWL-2 ontologie voor het beschrijven van data binnen het domein van de Nederlandse zorg. De ontologie bevat een vocabulair om feiten rondom de zorg uit te drukken. Te denken valt aan zaken als een zorgproces of een Wlz indicatie. De ontologie is gebouwd "op" het fundament van de ONZ Generiek ontologie, een op DOLCE gebaseerde fundamentele ontologie.

De ontologie is ontwikkeld in het kader van het programma KIK-V van Zorginstituut Nederland. Aangezien dat programma zich bij de start beperkte tot verpleeghuiszorg, ligt het zwaartepunt van de ONZ Zorgontologie op de Nederlandse verpleeghuiszorg. Bij de opzet is wel rekening gehouden met toekomstige uitbreiden naar andere zorgdomeinen.

Naast deze ONZ Zorgontologie zijn ook andere (domein-)ontologieën gebaseerd op de ONZ Generiek ontologie. Deze andere ontologieën worden niet nader uitgewerkt in dit document. De ONZ Zorgontologie vormt samen met de ONZ Generiek ontologie en de andere domeinontologieën de Ontologie voor de Nederlandse Zorg (ONZ Ontologie).

De namespace voor de ONZ Zorgontologie is

1http://purl.org/ozo/onz-zorg#

De geadviseerde prefix voor de ONZ Zorgontologie is

1onz-zorg

De ONZ Zorgontologie is hier beschikbaar.

Voor licentie zie: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC-BY 4.0).

In dit document worden de belangrijkste concepten binnen de ontologie toegelicht in hun samenhang en praktische toepassing, gegeven de uitgangspunten. De toelichting wordt vergezeld van figuren en voorbeelden van data om zo concreet mogelijk te maken hoe de ontologie succesvol kan worden gebruikt om de doelen te bereiken waarvoor de ontologie is gemaakt.

De ontologie is opgesteld in de Web Ontology Language (OWL). OWL is een technische taal die gebruikt door experts op gebied van ontologie en daarmee een taal die niet eenvoudig toegankelijk is voor niet-experts. Dit document biedt een toelichting in het Nederlands en poogt daarmee zo toegankelijk mogelijk te zijn voor een breed publiek. Het is echter nog steeds een toelichting op een ontologie en geen cursus ontologie voor beginners. Volledig begrip van hetgeen toegelicht wordt vereist dus nog steeds voldoende inhoudelijke kennis van (OWL) ontologieën.

De ontologie

De ONZ-Zorgontologie maakt het mogelijk data met betrekking tot het verlenen van zorg (in brede zin) van betekenis te voorzien. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste (lees meest gebruikte voor het berekenen van indicatoren) concepten toegelicht. De complete lijst van concepten staat in hoofdstuk 4.

De ontologie bevat meerdere, hele specifieke, concepten die zijn toegevoegd bij de start van het KIK-V programma om zogenaamde ODB indicatoren voor het Zorginstituut mogelijk te maken. Aangezien deze indicatoren momenteel niet meer in gebruik zijn, worden deze concepten niet specifiek toegelicht in dit hoofdstuk.

Zorgproces

Het concept Zorgproces speelt een centrale rol in de ONZ-Zorgontologie. Dit concept betreft het proces van zorg verlenen. Het gaat daarbij niet om een generieke definitie van wat men zou kunnen verstaan onder het verlenen van zorg. Het gaat om het verlenen van zorg zoals beschreven in een Gezondheidszorgwet, bijvoorbeeld de Wet langdurige zorg of de Wet forensische zorg.

Zorgproces is een subklasse van het generieke ZorgEnVerpleegProces, waaronder iedere vorm van het verlenen van zorg kan vallen. Omdat ZorgEnVerpleegProces een subklasse is van Perdurant kan van ieder Zorgproces de locatie waar het proces plaatsvindt aangeven met de property heeft perdurantlocatie. In het voorbeeld hieronder is dat gebruikt om aan te geven dat het Zorgproces plaatsvindt op een Vestiging (ONZ-Organisatie ontologie), wat een subklasse is van Concreet object (ONZ-Generieke ontologie).

Ieder zorgproces start op een bepaalde datum, aangegeven met een startdatum property. Deze datum wordt verondersteld de eerste datum te zijn waarop zorg wordt verleend, cq. ontvangen. De laatste datum waarop zorg verleend is, wordt aangegeven middels een einddatum property.

Een zorgproces kan mensen als deelnemer aan het proces hebben via de property heeft deelnemer. Hierbij wordt in de ontologie niet direct een onderscheid geboden tussen degene die de zorg verleent respectievelijk ontvangt.

ℹ️

Om zeker te weten of een deelnemer van een Zorproces degene is die de zorg ontvangt, moet gekeken worden naar de Forensische indicatiestelling voor forensische zorg, of het Indicatiebesluit voor overige zorg. Zo'n indicatiestelling of -besluit definieert het zorgproces en is altijd toegekend aan het individu dat de zorg ontvangt.

Code gekopieerd
...
Kopieer naar klembord
1@prefix ex: <www.example.com/> .
2@prefix xsd: <http://www.w3.org/2001/XMLSchema#> .
3@prefix onz-g: <http://purl.org/ozo/onz-g#> .
4@prefix onz-org: <http://purl.org/ozo/onz-org#> .
5@prefix onz-zorg: <http://purl.org/ozo/onz-zorg#> .
6
7ex:proces_1 
8    a onz-zorg:NursingProcess ;
9    onz-g:startDatum "2025-01-01"^^xsd:date ;
10    onz-g:eindDatum "2025-08-14"^^xsd:date ;
11    onz-g:hasPerdurantLocation ex:vestiging_1 ;
12    onz-g:hasParticipant ex:persoon_1 .
13
14ex:vestiging_1 a onz-org:Vestiging .
15
16ex:persoon_1 a onz-g:Human .

Verpleegproces

Een Verpleegproces is een Zorgproces dat plaatsvindt in het kader van de Wet langdurige zorg. Net zoals ieder Zorgproces, heeft het Verpleegproces minstens één Mens als deelnemer. De inhoud van de geleverde zorg wordt bepaald door de inhoud van de Wlz-indicatie.

Ieder Verpleegproces heeft een startdatum, omdat het ooit gestart is en mogelijk een einddatum als het proces is beëindigd.

Wlz-indicatie

Een Wlz-indicatie wordt afgegeven door het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg). Het beschrijft op welke zorg een Mens recht heeft in het kader van de Wet langdurige zorg. Als zodanig definieert het hoe het Verpleegproces waarin deze zorg geleverd wordt, eruit ziet.

De Wlz-indicatie heeft net als het Verpleegproces zelf een startdatum en mogelijk een einddatum. Deze geven de periode aan waarvoor het 'recht op zorg' geldig is. In principe start het Verpleegproces niet eerder dan het recht op zorg bestaat. In de langdurige zorg is het gebruikelijk dat de indicatie op voorhand geen einddatum heeft.

Iedere Wlz-indicatie wordt gedefinieerd door een Grondslag; de aandoening, beperking, stoornis of handicap op basis waarvan toegang tot de langdurige zorg gegeven is. De Wet langdurige zorg kent 6 mogelijke grondslagen:

• somatische aandoening of beperking (SOM)
• psychogeriatrische aandoening of beperking (PG)
• psychische stoornis (PSY)
• verstandelijke handicap (VG)
• lichamelijke handicap (LG)
• zintuiglijke handicap (ZG)

Verzekerden met een indicatie voor Wlz-zorg kunnen ervoor kiezen in een instelling te gaan wonen om de zorg te krijgen die zij nodig hebben. Zij kunnen er onder voorwaarden ook voor kiezen om zorg thuis te ontvangen of om de benodigde zorg zelf te regelen met een persoonsgebonden budget. Deze mogelijkheden worden de Leveringsvorm genoemd.

De vier leveringsvormen zijn:

• Verblijf in een instelling
• Volledig pakket thuis
• Modulair pakket thuis
• Persoonsgebonden budget

Een combinatie van Verblijf in een instelling met Modulair pakket thuis en/of Persoonsgebonden budget is mogelijk bij deeltijdverblijf. Deeltijdverblijf is een combinatie van in een instelling wonen en thuis wonen. Qua taalbegruik wordt het soms als aparte leveringsvorm gebruikt, maar het is wettelijk gezien géén aparte leveringsvorm. En derhalve ook niet als zodanig opgenomen in de ontologie.

De aard, inhoud en globale omvang van de zorg die iemand nodig heeft staat beschreven in het Zorgprofiel dat deel uitmaakt van de Wlz-indicatie. Het zorgprofiel verwijst naar een Langdurige zorg sector. Een voorbeeld van een Zorgprofiel is: VG (sector verstandelijk gehandicapt) Wonen met begeleiding en intensieve zorg. Afspraken over de precieze invulling van de benodigde zorg maakt de cliënt met de zorgaanbieder in het zorgplan.

Er zijn 57 mogelijke Zorgprofielen. Deze maken onderdeel uit van de ontologie. Ieder zorgprofiel behoort tot 1 van 8 mogelijke Langdurige zorg sectoren. Zie bijlage A van de Regeling langdurige zorg voor details over de zorgprofielen.

Onder de oude Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten werd gesproken over zorgzwaarte pakketten. Onder de Wet Langdurige Zorg wordt gesproken over Zorgprofielen. De oude term wordt echter nog veelvuldig gebruikt. Hierdoor ontstaat vaak spraakverwarring, mede doordat niet alle oude zorgzwaarte pakketen zijn overgenomen als zorgprofiel. Uit de sector Verzorging en Verpleging zijn zzp 1VV t/m 4VV vervallen. In de ontologie zijn identifiers voor de oude ZZP'en opgenomen als Zorgzwaartepakket identifier. Deze zijn dus niet meer geldig.

Tenslotte kan bij een Wlz-indicatie nog optioneel aangegeven worden of behandeling en/of dagbesteding deel uitmaken van de zorg. Dat kan door gebruik te maken van de dataproperty indicatie behandeling, respectievelijk indicatie dagbesteding met een

1xsd:boolean

Aangezien deze eigenschappen optioneel zijn, zal bij de bevraging alleen de expliciete bevestiging van behandeling of dagbesteding worden gebruikt. Wanneer er geen sprake is van behandeling en/of dagbesteding kan dat feit in de data eenvoudigweg worden genegeerd of worden aangegeven met een

1"False"^^xsd:booolean

Code gekopieerd
...
Kopieer naar klembord
1@prefix ex: <www.example.com/> .
2@prefix xsd: <http://www.w3.org/2001/XMLSchema#> .
3@prefix onz-g: <http://purl.org/ozo/onz-g#> .
4@prefix onz-zorg: <http://purl.org/ozo/onz-zorg#> .
5
6_:b1 
7    a onz-zorg:WlzIndicatie ;
8    onz-g:startDatum "2025-01-01"^^xsd:date ;
9    onz-g:definedBy onz-zorg:GrondslagPSY ;       # Grondslag: psychische stoornis
10    onz-g:hasPart onz-zorg:instelling ;           # Leveringsvorm: Verblijf in een instelling
11    onz-g:hasPart onz-zorg:5VV ;                  # Zorgprofiel: VV Beschermd wonen met intensieve dementiezorg
12    onz-zorg:heeftIndicatieDagbesteding "True"^^xsd:boolean ;    # Indicatie inclusief dagbesteding
13    onz-g:isAbout ex:persoon_1 .
14
15ex:persoon_1 a onz-g:Human .
16
17ex:proces_1
18    a onz-zorg:NursingProcess ;
19    onz-g:definedBy _:b1 .

Wanneer er sprake is van een combinatie van Leveringsvormen, kunnen deze allemaal tegelijkertijd worden gekoppeld aan de Wlz-indicatie.

Code gekopieerd
...
Kopieer naar klembord
1_:b1 
2    a onz-zorg:WlzIndicatie ;
3    onz-g:hasPart onz-zorg:instelling ;
4    onz-g:hasPart onz-zorg:mpt .

Indicatiebesluit

Een Indicatiebesluit is het resultaat van een proces waarin beoordeeld wordt voor welke zorg iemand in aanmerking komt. Het inidicatiebesluit geeft formeel het recht op de betreffende zorg.

Voor zorg die valt onder de Wet langdurige zorg wordt dit besluit genomen door het CIZ. Het besluit heeft dan de vorm van een Wlz-indicatie. Voor zorg die valt onder de Zorgverekeringswet wordt dit besluit genomen door de zorgverzekeraar (Zvw-indicatie). Voor de zorg die valt onder de Wet Maatschappelijke Ondersteuning wordt dit besluit genomen door de gemeente (Wmo-indicatie)

Forensische zorg proces

Een Forensische zorg proces is een Zorgproces, net zoals een Verpleegproces. Het verschil is dat een forensische zorg proces plaatsvindt in het kader van de Wet forensische zorg en ieder individueel forensische zorg proces is gebaseerd op een Forensische indicatiestelling.

Forensische zorg is voor mensen met een psychische of psychiatrische stoornis die een strafbaar feit hebben gepleegd en bij wie het risico hoog is dat zij opnieuw een strafbaar feit gaan plegen. Een rechter kan dan een justitiabele veroordelen tot het ondergaan van zorg. De forensische indicatiestelling wordt dan ook afgegeven door een rechter.

De Forensische indicatiestelling heeft net als het Forensische zorg proces zelf een startdatum en mogelijk een einddatum. Deze geven de periode aan waarvoor de zorg opgelegd is.

Forensische indicatiestelling

Op dezelfde manier als waarop een Forensische zorg proces een parallel heeft met een Verpleegproces, heeft de Forensische indicatiestelling een parallel met een Wlz-indicatie. Er is echter ook een wezenlijk verschil, waardoor ze niet dezelfde superklasse delen. Een Wlz-indicatie geeft (net als een Wmo-indicatie en een Zvw-indicatie) het recht op bepaalde zorg weer. Een Forensische indicatiestelling geeft zorg weer die verplicht opgelegd is.

Een forensische indicatiestelling is een met redenen omkleed, gedagtekend en ondertekend advies van deskundigen, opgesteld op basis van onderzoek van de verdachte, veroordeelde of gedetineerde, waarin de forensische zorgbehoefte en het noodzakelijke beveiligingsniveau is opgenomen.

Op het moment dat een rechter afwijkt van het advies, wordt de forensische indicatiestelling aangepast naar de daadwerkelijk opgelegde zorg.

In de wet forensische zorg wordt overigens gesproken over "indicatiestelling". In de ontologie is daar "Forensische" aan toegevoegd om expliciet onderscheid te maken met andere indicaties zoals hierboven genoemd.

Onderdeel van de Forensische indicatiestelling is de Forensische zorgtitel. Forensische zorg wordt meestal door een rechter opgelegd. De forensische zorgtitel is de bekostigingsgrondslag voor vergoeding door het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV). Er zijn 24 forensische zorgtitels: 21 Strafrechtelijke zorgtitels, twee vormen van Forensisch psychiatrisch toezicht en de voorgenomen indicatiestelling van de reclassering. Deze laatste titel kan onder bepaalde voorwaarden gebruikt worden om een verdachte zorg te bieden voordat er sprake is van één van de strafrechtelijke titels.

Code gekopieerd
...
Kopieer naar klembord
1@prefix ex: <www.example.com/> .
2@prefix xsd: <http://www.w3.org/2001/XMLSchema#> .
3@prefix onz-g: <http://purl.org/ozo/onz-g#> .
4@prefix onz-zorg: <http://purl.org/ozo/onz-zorg#> .
5
6_:b2 
7    a onz-zorg:ForensischeIndicatieStelling ;
8    onz-g:startDatum "2025-01-01"^^xsd:date ;
9    onz-g:hasPart onz-zorg:PlaatsingStelselmatigeDaders ;  # plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders
10    onz-g:isAbout ex:persoon_2 .
11
12ex:persoon_2 a onz-g:Human .
13
14ex:proces_2
15    a onz-zorg:ForensischeZorgProces ;
16    onz-g:definedBy _:b2 .

Hieronder is het deel van de ONZ-Zorg ontologie gevisualiseerd dat in de praktijk gebruikt wordt, inclusief de superklassen in de ONZ-Generieke ontologie.

Overzicht

Hieronder is het deel van de ONZ-Organisatieontologie dat actief gebruikt wordt gevisualiseerd, inclusief de superklassen in de ONZ-Generieke ontologie. Niet actief gebruikte onderdelen zijn omwille van het overzicht weggelaten.

© 2025 Zorginstituut Nederland. This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.